Religia starożytnych Greków jest religią politeistyczną (od greckiego „polus”- wielu i „theos”- bóg) i niezmiernie bogatą pod względem ilości bogów, mitów i wydarzeń, które przetrwały do naszych czasów, dzięki dziełom Homera i Hezjoda. Była ona głównym tematem ówczesnej a także późniejszej twórczości artystycznej, do tego stopnia, że wciąż pojawiały się nowe opowieści, obrazujące relacje między bogami a ludźmi.
Forma, którą przyjęła w klasycznym okresie kultury greckiej (V p.n.e.-IV p.n.e.) była wynikiem wielowiekowych przekształceń i nawarstwień, w których dużą rolę odegrał wpływ kultur wschodnich, Krety, a także twórczość poetów greckich.

O tym, jak ogromny wpływ na kulturę europejską miała religia grecka poprzez religię rzymską, która z niej wiele zaczerpnęła, świadczą np. New Age, astrologia, horoskopy, kult i współczesne ruchy rekonstrukcjonistyczne.
Wiara starożytnych Greków czerpie z religii praindoeuropejskiej i posiada jej główne cechy. Jej cechą jest ogromna ilość zachowanych mitów, które najczęściej dobrze znamy lub chociaż kojarzymy. Co dziwne, nawet czasami lepiej niż opowieści swojej rodzimej wiary. Mity greckie zawierają opisy strasznych morderstw wczesnych bóstw, krwawej wojny tebańskiej i trojańskiej, młodzieńcze wybryki Hermesa aż do ogromnego żalu Demeter po stracie Persefony. Tak więc ich tematyka jest różnorodna. Jak w innych religiach aryjskich, odnajdziemy tu wiele bóstw ale także potworów, demonów oraz herosów. Poprzez mity wyróżnić można trzy podstawowe okresy:

- okres panowania bogów,
- okres bliskiego współistnienia bogów i ludzi,
- okres herosów i ograniczona aktywność bóstw.


Wyróżnić można dwa okresy w religii greckiej: okres początkowy i okres hellenistyczny.

Początkowy okres
Częścią omawianej przeze mnie religii stanowiły wierzenia autochtonicznej ludności śródziemnomorskiej, na które nałożyły się wierzenia przyniesione przez plemiona aryjskie, jak np. Kult Dzeusa czy kult bogini matki - Demeter. Charakterystyczny jest też rodzaj miejsc kultu (szczyty gór, groty, polany leśne i święte gaje) oraz formy niektórych obrzędów religijnych: ofiary, modlitwy, procesje i agrony, które na gruncie greckim były ulubioną formą oddawania czci bogu (igrzyska greckie). Charakterystyczną cechą religii okresu mykeńskiego był brak posągów, świątyń i kapłanów, obrzędy sprawowali ludzie świeccy.

Wobec rozdrobnienia politycznego Grecji jej religia nie tworzyła organicznej całości. W każdym państewku oprócz uznawanego powszechnie głównego bóstwa (np. Dzeusa) czczono liczne bóstwa lokalne, bliższe danej społeczności, m.in. bóstwa opiekuńcze (Atenę w Atenach, Herę w Argos), domniemanego lub rzeczywistego założyciela miasta - herosa lub niższe bóstwa uznane za protoplastów rodów. Zjawiskiem ogólnym był kult domowego ogniska, któremu patronowała Hestia. Obrzędy religijne towarzyszyły wielu funkcjom społecznym. Do większego znaczenia w świecie greckim doszły ośrodki związane z wyrocznią (np. Apollina w Delfach) i igrzyskami (np. ku czci Dzeusa w Olimpii).

Okres hellenistyczny
Bogowie w tym okresie, tak jak i ludzie wyposażeni byli wg. Greków, w dodatnie i ujemne cechy, uchodzili wprawdzie za nieśmiertelnych, lecz nie za wszechmocnych i tak jak ludzie podlegali przeznaczeniu (Mojra). Grecy widzieli w nich swych opiekunów, zabiegali o ich względy i otaczali czcią. Z kultem bóstw wiązali wiele świąt i uroczystości. Bogowie ich zdaniem wchodzili w związki ze śmiertelnymi, a więc ludzie mogli być dziećmi bogów (stąd od czasu Aleksandra Wielkiego myśl o boskim pochodzeniu panujących).

Z dawna istniał u Greków kult zmarłych, z którym wiązała się wiara w życie pozagrobowe. W czasach Homera wierzono, iż dusza człowieka po śmierci ciała przebywa w Hadesie, bez świadomości swojego istnienia. Od VI w. p.n.e. pojawiło się przekonanie o samodzielnym życiu duszy, dążącej do czystości i wieczności. Zaczęto wierzyć, że każdy zły czyn zostanie w podziemiach ukarany i że zmarli mają świadomość tego, co się dzieje na świecie. Podboje Aleksandra Wielkiego i zmiany, jakie zaszły we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego w okresie hellenizmu, dotknęły również spraw religijnych. Wyraziło się to m.in. w przejmowaniu niektórych kultów wschodnich, rozpowszechnianiu się judaizmu (prozelityzm), w tzw. synkretyzmie, czyli stapianiu się różnych kultur i bóstw w jedno, z tendencją utworzenia jednego, ale nie jedynego bóstwa.

Chcąc zjednoczyć niejednolite i wieloplemienne społeczeństwo władcy hellenistyczni zaczęli wprowadzać kult osoby panującego. Charakterystyczny dla tego okresu był także kult bogini losu - Tyche oraz babiloński kult gwiazd i planet, którym przypisywano wpływ na bieg wydarzeń. Wiara w przeznaczenie skłaniała Greków do badania woli bogów. Początkowo za pośrednictwem wyroczni, potem poznanie przyszłego losu miała ułatwiać astrologia, a zapobiec niepomyślnym przypadkom gnoza, posługująca się w niższych formach magią.


Greccy Bogowie
Bogów greckich wyobrażano sobie jako ludzi. Byli oni jednak piękni i nieśmiertelni. Bogowie greccy mieszkali na górze Olimp. Wybrano ją ze względu na tajemniczość i niedostępność. Bogowie mieszkający na niej byli najważniejsi. Podobnie jak inne ludy indoeuropejskie, Grecy posiadali panteon bogów i bóstw, z których każdy odpowiadał za pewien aspekt rzeczywistości. Na przykład Afrodyta była boginią miłosnego pożądania, Ares był bogiem wojny a Hades bogiem śmierci. Niektóre bóstwa jak Apollo, czy Dionizos miały bardzo skomplikowaną osobowość i pełniły wielorakie funkcje. Istniały również bóstwa przypisane do miejsc: bogowie rzek, nimfy opiekujące się źródłami i jaskiniami, a także bóstwa troszczące się o groby zmarłych herosów. Najpotężniejsi według Greków bogowie przypisywani byli do największych części świata: Posejdon był władcą wód, Dzeus jako król bogów rządził całym lądem i niebem był tradycyjnym dla wiary aryjskiej bogiem nieba, burzy i błyskawicy. Hades natomiast to bóg świata podziemnego, również cecha religii indoeuropejskich. Wszyscy trzej byli braćmi.

Oprócz tego istniały również setki innych bytów, których nie można zaliczyć do grona bogów ani herosów. Niektóre z nich istniały jedynie w świadomości lokalnych społeczności lub były czczone w określonych miejscach (np. Trofonios) lub podczas określonych uroczystości (np. Adonis). Wielkie miejsca kultu, świątynie, były poświęcane jedynie grupie najważniejszych bogów i na nich przede wszystkim skupiały się wierzenia świata helleńskiego. Jednakże wiele regionów i mniejszych miejscowości posiadało własne miejsca kultu lokalnych bóstw, nimf czy herosów. Również duże miasta oddawały cześć bogom z uwzględnieniem lokalnych tradycji.

Pierwsi Bogowie
Opowieści odnoszące się do tego okresu opisują historię narodzin i konfliktów pierwszych bogów: Chaosa, Nyks (Nocy), Uranosa (Nieba), Gai (Ziemi), Tytanów, bogów o imionach: Okeanos, Hyperion, Kojos, Krios, Japetos, Kronos, boginek o imionach: Thea, Rea, Temida, Mnemosyne, Febe, Tethys oraz zwycięstwo Dzeusa i bogów olimpijskich. Mity te stały się tematem Teogonii Hezjoda oraz wielu innych, obecnie zaginionych, poematów (również tych, których autorstwo przypisuje się Orfeuszowi, Musajosowi, Epimenidesowi, Abarisowi i innym legendarnym poetom) używanych podczas rytuałów oczyszczeń czy religijnych misteriów. Wiele z tych mitów dotrwało do naszych czasów dzięki cytatom w dziełach filozofów neoplatońskich oraz dzięki fragmentom zapisanym na zwojach papirusu.

Nowi Bogowie
Następny okres to historia narodzin, wyczynów, kłótni i zatargów oraz panowania na Olimpie młodszej generacji bogów, do której zalicza się Apollina, Hermesa, Atenę, Afrodytę, Artemidę, Hefajstosa, Aresa, żonę Dzeusa - Herę, braći jego Posejdona oraz Hadesa. Reszta bogów była dziećmi Dzeusa. Najstarszym źródłem tych mitów są Hymny homeryckie, często nawiązujące w swej treści do ośrodków kultu danego boga np.: Hymn do Apollo nawiązuje do mitu o narodzinach boga w Delos oraz innego mitu o założeniu wyroczni w Delfach. Z kolei Hymn do Demeter z opisem uprowadzenia Persefony przez Hadesa, opisuje wydarzenia, które stały się motywem przewodnim misteriów eleuzyjskich. Następny okres to czasy herosów i przekazywanie ludziom wiedzy przez nich.


Panteon greckich bóstw
Bogów greckich było wielu, jednak kilku z nich można śmiało zaliczyć do najbardziej popularnych:

Dzeus


Przedstawienie Dzeusa Gromowładnego w rydwanie.

Najwyższy z bogów w mitologii greckiej. Syn Kronosa i Rei. Grecki bóg Nieba i Ziemi. Bóg pogody; władca błyskawic. Uosobienie najwyższej zasady rządzącej Wszechświatem. Władca wszystkich bogów i ludzi. Strzegł prawa i porządku na świecie, bezlitośnie karząc przestępców, a zwłaszcza morderców, krzywoprzysięzców i zdrajców. Jego atrybutami były złote pioruny, orzeł, dąb i tarcza zwana egidą. Wychowała go nimfa Amalteja o koziej postaci.
Więcej przeczytasz tutaj.

Hera


Hera na kyliksie attyckim, V w. p.n.e..

Żona Zeusa. Uosabiała cnoty małżeńskie, w związku z czym walczyła z wszelkimi przejawami zdrady; sama cierpiała z powodu niewierności małżonka. Mity związane z Herą opisują przede wszystkim jej spory i pojednania z Zeusem oraz mściwe knowania wymierzone przeciwko kochankom i nieślubnym dzieciom małżonka. Z tego powodu stała się symbolem zazdrości.
Jako miejsce narodzin Hery mity podają Argos lub wyspę Samos. Najważniejsze ośrodki kultu Hery znajdowały się właśnie na tych wyspach, a także na Peloponezie i w Olimpii, gdzie co pięć lat odbywały się na cześć Hery igrzyska dziewcząt. Pierwotnie jej wizerunkiem był prosty słup lub belka. Później przedstawiano ją jako poważną, dostojną matronę, często z jabłkiem granatu w ręce - symbolem płodności - lub z lilią.
Więcej przeczytasz tutaj.

Posejdon


Brązowy posąg Posejdona znaleziony koło przylądka Artemizjon.

władca mórz i oceanów, Syn Kronosa i Rei, starszy brat Zeusa, Hadesa, Hery, Demeter i Hestii, mąż Amfitryty. Przedstawiany z trójzębem, który był jego atrybutem, na rydwanie ciągniętym przez trytony, w towarzystwie nereid.
Jest jednym z 12 bogów olimpijskich. Opiekun żeglarzy i rybaków. Odpowiedzialny również za trzęsienia ziemi. Poświęcone mu zwierzęta to delfin i wół, a jego świętym drzewem jest sosna. Jego rzymskim odpowiednikiem jest Neptun.
Więcej czytaj tutaj.

Demeter


Demeter, kopia rzymska posągu z IV w. p.n.e.

Bogini płodności, rolnictwa i urodzaju. Jedno z najstarszych bóstw greckich, znane od II tysiąclecia p.n.e., zwano ją "Matką Bożą" i "Panią Obfitości", jej atrybutem był kłos zboża. Na jej cześć odbywały się < a href="http://pl.wikipedia.org/wiki/Misteria_eleuzyjskie" target="_blank">misteria eleuzyjskie. W IV w. p.n.e. Izokrates przypisał jej dwa dary, którymi obdarowała Ateńczyków: umiejętność uprawy roli i odprawiania misteriów. Ci, którzy zdecydowali się poddać obrzędom wtajemniczenia, otrzymywali nadzieję na lepszą wieczność. Misteria odbywały się w sanktuarium Demeter, w Eleuzis, nieopodal Aten. Dopiero Teodozjusz I Wielki w 391 r. zakazał kultów pogańskich, co położyło kres misteriom eleuzyjskim. W 396 r. pożar wzniecony przez wojska Alaryka strawił sanktuarium.

Jednak kult bogini nie wygasł tak łatwo. Jeszcze w XIX w. wieśniacy w okolicach Eleuzis wieńczyli kwiatami posągi pewnej świętej Demeter, której obecność Kościół ledwo tolerował, co miało im zapewnić dobre plony. Obecnie w Grecji patronem rolnictwa jest niejaki święty Demetrios.
Więcej czytaj tutaj.

Ares


Ares, rzymska kopia rzeźby greckiej z V w. p.n.e.

Bóg wojny, utożsamiany z rzymskim bogiem Marsem. Syn Zeusa i Hery. W astronomii utożsamiany z Baranem. Jeden z dwunastu bogów olimpijskich. Wzbudzał powszechny strach, nawet wsród Olimpijczyków , jedynym, który się nie bał Aresa był Hades.
Symbolami Aresa są: w Grecji – miecz i tarcza, w Rzymie – włócznia i tarcza. Jego zwierzętami są: pies, jastrząb, wilk i sęp. Cechą charakterystyczną Aresa jest to, że kocha wojnę "brudną", niesprawiedliwą. Jest przeciwieństwem Ateny, która patronuje walce sprawiedliwej. Podczas bitwy morduje wojowników obydwu stron.
Więcej czytaj tutaj.

Hermes


Hermes Praksytelesa.

Bóg wędrowców, złodziei i podróżujących. Posłaniec boży. Syn Zeusa i Tytanki Mai, jest bratem Dionizosa, Hefajstosa, Ateny, Afrodyty, Apolla, Artemidy i innych. Patron wędrowców, złodziei, handlu, kupców, oraz posłańców. Urodził się w górach Kyllene w Arkadii, gdzie były główne ośrodki jego kultu. Hymn homerowy do Hermesa opowiada, że jako niemowlę ukradł Apollinowi stado krów, sprytnie myląc ślady. Następnie podarował bratu lirę z jelit cielęcych i skorupy żółwia, czym złagodził gniew Apollina. W zamian otrzymał jako oznakę władzy laskę herolda, zwaną kaduceuszem (kerykejonem), oplecioną dwoma wężami, uśmierzającą spory i kłótnie.
Więcej czytaj tutaj.

Hefajstos


Hefajstos i Tetyda, attycki kyliks czerwonofigurowy z V w. p.n.e.

Bóg ognia, kowali i złotników. Hefajstos był synem Zeusa i Hery. Opiekun rękodzielników. Pracował w kuźni, którą najczęściej umieszczano we wnętrzu wulkanu Etny. Dziełem Hefajstosa były zeusowe pioruny, tarcza i berło Zeusa, zbroja Achillesa, strzały Erosa. Hefajstos był kulawy, ponieważ kiedyś w gniewie Zeus zrzucił go z Olimpu na wyspę Lemnos i wówczas złamał nogę. Mąż pięknej i niewiernej Afrodyty.
Obszar kultu bóstwa obejmował wyspy wulkaniczne (Lemnos, Sycylia). Najlepszy z kowali zamieszkiwał wnętrze Etny. Z pobytem w wulkanie boga wiąże się lokalne powiedzenie mieszkańców tamtejszych terenów. Zawsze, gdy unosił się dym, swą pracę miał zaczynać najpracowitszy z bogów. Występuje odpowiednik w mitologii rzymskiej, znany jako Wulkan, od którego pochodzi dzisiejsze znaczenie tego słowa.
Więcej czytaj tutaj.

Afrodyta


Skała Afrodyty na Cyprze. W tym miejscu według legendy narodziła się z piany morskiej Afrodyta

bogini piękna, kwiatów, miłości, pożądania i płodności. W mitologii rzymskiej odpowiedniczką Afrodyty była Wenus. Jej atrybutami były: rydwan zaprzężony w gołębie, róża, oraz mirt. Czczona była zwłaszcza przez kobiety, które widziały w niej patronkę małżeństwa. Ze względu na jej związek z morzem była czczona przez żeglarzy i w miastach portowych.
Więcej czytaj tutaj.

Atena


Posąg Ateny.

Bogini mądrości, sztuki, wojny sprawiedliwej oraz opiekunka miast, m.in. Aten i Sparty. Istnieje kilka mitów o pochodzeniu Ateny, według najbardziej znanego była ona córką Zeusa i Metis. Urodziła się wyskakując z głowy ojca, w pełnej zbroi. W późnej hellenistycznej opowieści ukarała Arachne zamieniając ją w pająka, gdyż ta przechwalała się swoimi umiejętnościami tkackimi. Stoczyła spór z Posejdonem o opiekę nad Attyką, który wygrała. Podarowała miastu drzewo oliwne, które jest źródłem bogactwa Attyki.
Atena miała swoje święto w Atenach o nazwie Panatenaje, świętowane na przełomie lipca i sierpnia. Była surową i niedostępną dziewicą postawy olbrzymiej, wielkiej siły i niezłomnego hartu. Nigdy nie myślała ani o małżeństwie ani o miłości. Nie miała na to po prostu czasu. Zajmowało ją wszystko. Wynalazła wiele pożytecznych rzeczy, a uczeni i filozofowie widzieli w niej swoją patronkę. Potępiali jedynie jej zamiłowanie do wojny. Lecz Atena zbroję nosiła tylko po to, żeby bronić słusznej sprawy i miast napadniętych zdradziecko. Atrybutami Ateny były: tarcza, włócznia, hełm, sowa, drzewo oliwne.
Więcej czytaj tutaj.

Artemida


Artemida z Luwru ok. 350 r. p.n.e., rzymska kopia rzeźby Leocharesa.

Bogini łowów, zwierząt, lasów, gór i roślinności, wielka łowczyni, dlatego na wielu rzeźbach i obrazach przedstawia się ją z jeleniami, lub w lesie. Zsyłała także nagłą śmierć na kobiety w połogu. Jej atrybutami był łuk i strzały, a ulubionym zwierzęciem łania. Należała do grona 12 bogów olimpijskich. Była odpowiedzialna za nagłą śmierć, nie wybaczała zniewagi. Razem z Apollinem wymordowała dzieci Niobe w obronie honoru matki, a myśliwego Akteona, który oglądał ją w kąpieli, zamieniła w jelenia, po czym rozszarpały go własne psy. Była patronką myśliwych oraz opiekowała się Amazonkami. Jedną z prac Heraklesa było schwytanie jej łani.


Grecka waza z 700 roku pne.


Rysunek z tej samej wazy.

W Sparcie co rok bito chłopców tak, aby krew tryskała na jej ołtarz. Utożsamiana z rzymską boginią Dianą.
Więcej czytaj tutaj.

Hestia


Hestia

Opiekunka ogniska domowego, podróżnych, nowożeńców i sierot. Każde nowo narodzone dziecko, piątego dnia po urodzeniu, obnoszono dookoła ogniska oddając je Hestii w opiekę. Kult Hestii miał rodowód praindoeuropejski. Jest to przypuszczalnie jedno z najstarszych bóstw europejskich. Odpowiednikiem Hestii w mitologii rzymskiej jest Westa. Hestia także według wielu źródeł należała do bogów olimpijskich. Była ona najłagodniejszym z bogów i nigdy nie brała udziału w ich sporach. Nigdy nie schodziła także na Ziemię.
Więcej czytaj tutaj.

Apollo


Apollo Sauroktonos (zabijający jaszczurkę) Praksytelesa.

Urodził się na wyspie Delos. Był bliźniaczym bratem Artemidy. Uważany za boga piękna, światła, życia, śmierci, muzyki, wróżb, prawdy, prawa, porządku, patrona sztuki i poezji, przewodnika muz. Przebywał na Parnasie, skąd zsyłał natchnienie.
Bóg jednocześnie solarny i chtoniczny. Zabijając węża-smoka Pytona (lub Delfyne, będącego hipostazą pierwotnej Magna Mater), strzegącego bramy do tajemnej wiedzy ukrytej pod ziemią, przejmuje władzę nad wyrocznią w Delfach. Zabójstwo Pytona, podobnie jak zabójstwo Wrytry przez Indrę, było wielkim, bohaterskim czynem, ale i przekleństwem, z którego należało się oczyścić. Ustanowił więc igrzyska pytyjskie, zszedł też do podziemia. Stał się przekaźnikiem boskich (Dzeusowych) wyroków, szczególnie w sprawie obrzędów oczyszczenia po zbrodni zabójstwa. Oddala (apotropaios) i oczyszcza (katharsios) od zła (zbrodni mordu), które sam wywołał.


Apollo na późnorzymskiej mozaice.


Kolejne przedstawienie Apolla. Źródło: Swastyki.pl

Mimo degradacji i asymilacji atrybutów Bogini Ziemi, przepowiednie nadal głosiła kapłanka Pytia (w poważniejszych sprawach stosująca maneisa, szał poetycki, stan profetycznej ekstazy znany z innych religii indoeuropejskich i obrzęd zstępowania do podziemi), której przekaz tłumaczył prorok. Z czasem ta złowróżbna strona bóstwa zostaje oswojona, Apollo coraz bardziej staje się bogiem porządku i prawa – harmonii świata.
Więcej czytaj tutaj.

Powyżej wymieniłem jedynie najważniejsze i najbardziej charakterystyczne bóstwa starożytnej grecji. Więcej na ten temat znajdziesz w Drzewie Genealogicznym Bogów Greckich.


Mit o powstaniu świata
"Na początku był CHAOS – wielka otchłań, pełna siły twórczej i boskich nasieni, masa nieuporządkowana, ciężka i ciemna, mieszanina ziemi, wody, ognia i powietrza. Z tej otchłani wyłoniły się dwa potężne bóstwa, pierwsza para królewska: Uranos (Niebo) i Gaja (Ziemia). Na początku Uranos i Gaja tworzyli bardzo udany związek, potem jednak ich drogi się rozeszły. Po okaleczeniu Uranosa przez własne dziecko Kronosa, Gaja związała się z Pontosem z tego związku na świat przyszlinastępni bogowie".


Świątynie greckie
Pierwsze obrzędy religijne ludów greckich odbywały się pod gołym niebem, na symbolicznie wydzielonej przestrzeni nazywanej temenos. Stawiano tam ołtarz, kopiec lub kapliczkę. Przykładem takiego obszaru są Delfy. Najstarszą znaną świątynią grecką odkryto na wyspie Keos. Pochodzi ona z XVIII-XVII w. p.n.e. Jednak okres rozwoju świątyń, na podstawie zachowanych obiektów, ich ruin i wykopalisk, datuje się dopiero na czasy od VIII-VII w. p.n.e.

Do najsłynniejszych świątyń greckich należą trzy świątynie z Akropolu w Atenach


Pantenon w Atenach - świątynia zbudowana z inicjatywy wielkiego Peryklesa w latach 447 p.n.e.-432 p.n.e., na cześć bogini Ateny (Atena Partenos), patronki miasta. Została zaprojektowana w porządku doryckim. Dzieła rzeźbiarskie zaprojektował Fidiasz, uważany za najwybitniejszego rzeźbiarza starożytnej Grecji. Wewnątrz świątyni stał gigantyczny posąg Ateny ze złota i kości słoniowej, najprawdopodobniej wyrzeźbiony osobiście przez Fidiasza.

Erechtejon - świątynia zbudowana na ateńskim Akropolu, poświęcona Posejdonowi i Atenie. Krąży legenda o powstaniu Erechtejonu, która jest również legendą o wybraniu obecnej nazwy miasta. Gdy Ateny jeszcze nie były rozwiniętym miastem, Posejdon i Atena toczyli spór kto będzie opiekunem miasta. Problem mieli rozstrzygnąć mieszkańcy, którzy mieli zadecydować kogo dar był cenniejszy. Posejdon uderzył swoim trójzębem w skałę, z której wytrysnęło słone źródło (obecnie jest tam studnia, postawiona pośrodku Erechtejonu), Atena podarowała oliwkę, którą mieszkańcy uznali za cenniejszy dar niż woda. Tam gdzie stoczył się ten spór, postawiono świątynię, czyli Erechtejon na uczczenie tamtego wydarzenia.


Apteros Nike Bezskrzydła. Maleńka świątynia Nike Zwycięskiej typu amfiprostylos tetrastylos zbudowana na Akropolu w latach 425 p.n.e.–421 p.n.e. według projektu Kallikratesa.


Świątynia Artemidy w Efezie – dla starożytnych Greków jeden z siedmiu cudów świata. Znana pod nazwą Artemizjonu stanowiła największą ozdobę Efezu w Azji Mniejszej (obecnie Turcja). Była to olbrzymia (110 m na 55 m) świątynia, zbudowana przez króla Lidii Krezusa w połowie VI wieku p.n.e. Najprawdopodobniej stanęła na miejscu wcześniejszej budowli zniszczonej podczas najazdu Kimmerów (zdaniem Pliniusza świątynia była dziewięć razy budowana i burzona). Więcej tutaj. Choć Artemizjonem nazywano wszystkie miejsca kultu Artemidy, to pojęcie to odnosi się głównie do świątyniw Efezie oraz do Przylądka na Eubei ze świątynią Artemidy (miejsce bitwy pod Artemizjonem) i pasma górskiego między Argolidą i Arkadią (również ze świątynią Artemidy).


Asklepiejon – świątynia Asklepiosa. Początkowo była to studnia lub źródło z ołtarzem w świętym gaju. Później świątynia, obok której stawiano szpitale i portyki dla chorych czekających na wejście do świątyni. Świątynie Asklepjosa znajdowały się w:

- na wyspie Kos,
- Epidauros,
- Ateny,
- Korynt
- Pergamon w dzisiejszej Turcji.


Herajon na Samos – starożytna świątynia Hery, obecnie stanowisko archeologiczne na greckiej wyspie Samos, od 1992 roku wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Świątynia została wzniesiona około 570–550 p.n.e. przez Rojkosa i Teodorosa z Samos (na miejscu dwóch starszych herajonów z VIII i VII wieku p.n.e.). Znane są jeszcze świątynie Hery z Olimpii, Argos, Paestrum.


Świątynia Zeusa Olimpijskiego - świątynia w starożytnych Atenach, ukończona w 131 roku n.e. przez cesarza rzymskiego Hadriana. Jej budowa rozpoczęła się jednak o wiele wcześniej, bo już w 2. połowie VI wieku p.n.e. za czasów Pizystrata - powstały wówczas fundamenty pod ogromny dipteros dorycki. Do naszych czasów zachowało się jedynie 15 kolumn, pozostałe zaś leżą przewrócone na ziemi. Posągi zaginęły. Ruiny świątyni znajdują się na wydzielonym terenie stanowiska archeologicznego w centrum współczesnych Aten.


Posąg Dzeusa z jego świątyni w Olimpii. Istniała też świątynia tego bóstwa w Agrigentum.

Greckich świątyń było tak wiele, że nie sposób ich tu wszystkich zawrzeć. W powyższym dziale nie jestem w stanie zamieścić wszystkich informacji na temat religii starożytnych Greków. Chciałem jedynie nakreślić jej podstawę, najbardziej znane bóstwa, charakterystyczne dla ludów indoeuropejskich, a także najbardziej znane miejsca kultu. Jak widać są one podobne w wielu tych religiach, które mają wspólne korzenie. Ważne jest to, że mimo iż Grecy budowali wspaniałe świątynie, to wciąż pamiętali o pochodzeniu swej religii, o czym może świadczyć Świątynia Artemidy w Efezie, składająca się z dużej ilości kolumn, które symbolizować miały drzewa w świętym gaju, czy też umieszczanie na budowlach, czy posągach bogów świętego symbolu swastyki. W Grecji pojawił się też kult orła, który czczony był również w Rzymie, a jako symbol mocy i potęgi Imperium Rzymskiego trafił na godła większości państw europejskich, w tym Polski. Źródeł na temat religii i mitologii greckiej jest dostatecznie wiele, zarówno w internecie jak i w książkach historycznych, tak więc osoby niepocieszone zawartością tego artykułu zapraszam do dalszej lektury.

Strony internetowe:

Starożytna Grecja
Mitologia grecka Wikipedia
Mitologia grecka
Kolejna Mitologia grecka
Starożytna Grecja Wikipedia

Książki

Psyche. Kult duszy i wiara w nieśmiertelność starożytnych Greków - Erwin Rohde 2007
Jan Parandowski – autor zbioru mitów greckich
Zbigniew Herbert – poezja
Zygmunt Kubiak – propagator kultury antycznej


Przeczytaj także:

mitologię słowiańską,
mitologię bałtyjską,
mitologię celtycką,
mitologię grecką,
mitologię rzymską,
mitologię skandynawską - nordycką,

Wstecz